 |
| इन्स्टाग्राम डेटा लीकमध्ये तुमची वैयक्तिक माहिती धोक्यात येऊ शकते; वेळीच सावध व्हा आणि तुमचे खाते सुरक्षित करा. प्रतिमा सौजन्य: AI Representation |
जानेवारी २०२६: सोशल मीडिया जगतातून एक मोठी आणि चिंताजनक बातमी समोर येत आहे. जर तुम्ही इन्स्टाग्राम वापरत असाल, तर ही बातमी तुमच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. सायबर सुरक्षा संशोधकांच्या मते, जगभरातील जवळपास १.७५ कोटी (१७.५ दशलक्ष) इन्स्टाग्राम वापरकर्त्यांचा खाजगी डेटा डार्क वेबवर विक्रीसाठी उपलब्ध झाला आहे.
या लेखामध्ये आपण या डेटा लीकचे नेमके स्वरूप काय आहे, इन्स्टाग्रामची मालक कंपनी 'मेटा' (Meta) यावर काय म्हणतेय आणि तुम्ही तुमचे अकाऊंट हॅक होण्यापासून कसे वाचवू शकता, याची सविस्तर माहिती घेणार आहोत.
काय आहे हे संपूर्ण प्रकरण? (The Major Data Breach)
जानेवारी २०२६ च्या पहिल्या आठवड्यात, 'मालवेअरबाइट्स' (Malwarebytes) या नामांकित सायबर सुरक्षा संस्थेने एक अहवाल प्रसिद्ध केला. या अहवालानुसार, 'ब्रीचफोरम्स' (BreachForums) नावाच्या हॅकिंग प्लॅटफॉर्मवर 'सोलोनिक' (Solonik) नावाच्या हॅकरने १७.५ दशलक्ष इन्स्टाग्राम वापरकर्त्यांचा डेटा लीक केल्याचा दावा केला आहे.
मिळालेल्या माहितीनुसार, हा डेटा 'INSTAGRAM.COM 17M GLOBAL USERS — 2024 API LEAK' या नावाने ऑनलाइन उपलब्ध करून देण्यात आला आहे. तज्ज्ञांचे असे मत आहे की, हॅकर्सनी इन्स्टाग्रामच्या 'एपीआय' (API) मधील त्रुटीचा फायदा घेऊन ही माहिती चोरली असावी.
लीक झालेल्या डेटामध्ये कोणत्या माहितीचा समावेश आहे?
या चोरी झालेल्या माहितीमध्ये वापरकर्त्यांच्या अत्यंत खाजगी गोष्टींचा समावेश आहे, ज्याचा गैरवापर सायबर गुन्हेगार करू शकतात:
♦ वापरकर्त्याचे पूर्ण नाव आणि युजरनेम (Username)
♦ व्हेरिफाईड ईमेल आयडी (Email ID)
♦ मोबाईल नंबर
♦ वापरकर्त्याचे लोकेशन (Location Data)
♦ काही प्रकरणांमध्ये घराचा पत्ता
- महत्त्वाची नोंद: सुदैवाने, या लीक झालेल्या डेटामध्ये वापरकर्त्यांचे 'पासवर्ड' (Passwords) नसल्याचे प्राथमिक तपासात समोर आले आहे. मात्र, तुमची वैयक्तिक माहिती वापरून हॅकर्स तुमचे अकाऊंट हॅक करण्याचा प्रयत्न करू शकतात.
'पासवर्ड रिसेट स्कॅम' (Password Reset Attack) पासून सावधान!
गेल्या काही दिवसांपासून अनेक इन्स्टाग्राम वापरकर्त्यांना त्यांच्या ईमेलवर किंवा मोबाईलवर "पासवर्ड रिसेट" (Password Reset) करण्याच्या नोटिफिकेशन्स येत आहेत. युजर्सनी विनंती केलेली नसतानाही अशा प्रकारचे मेसेज येणे हे हॅकिंगच्या प्रयत्नाचे लक्षण आहे.
हा स्कॅम कसा काम करतो?
- हॅकर्सकडे तुमचा ईमेल आणि फोन नंबर आधीच आहे.
- ते इन्स्टाग्रामच्या सिस्टीमचा वापर करून तुम्हाला अधिकृत वाटणारा 'पासवर्ड रिसेट' ईमेल पाठवतात.
- घाबरलेला वापरकर्ता त्या लिंकवर क्लिक करतो किंवा आलेला 'ओटीपी' (OTP) हॅकर्सना देतो.
- एकदा का तुम्ही त्या लिंकवर क्लिक केले की, हॅकर्स तुमच्या अकाऊंटचा ताबा मिळवू शकतात.
मेटा (Meta) कंपनीची अधिकृत प्रतिक्रिया
या गंभीर विषयावर इन्स्टाग्रामची पालक कंपनी 'मेटा' ने आपली बाजू मांडली आहे. मेटाने आपल्या सिस्टीममध्ये कोणताही नवीन 'ब्रीच' (Breach) झाल्याचा दावा फेटाळून लावला आहे.
मेटाच्या प्रवक्त्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार:
- "आमच्या सिस्टीममध्ये कोणतीही नवीन घुसखोरी झालेली नाही. डार्क वेबवर फिरत असलेला डेटा हा जुन्या (२०२२ किंवा २०२४ मधील) डेटा स्क्रेपिंग प्रकरणाचा भाग असू शकतो. वापरकर्त्यांना येत असलेले पासवर्ड रिसेट ईमेल हे एका तांत्रिक त्रुटीमुळे (Bug) झाले होते, जे आता दुरुस्त करण्यात आले आहे. वापरकर्त्यांनी अशा अनोळखी ईमेल्सकडे दुर्लक्ष करावे."
तरीही, सायबर तज्ज्ञांच्या मते, मेटा जरी आपली बाजू सावरत असली, तरी वापरकर्त्यांनी सावध राहणे हाच सर्वोत्तम उपाय आहे.
तुमचं इन्स्टाग्राम अकाऊंट सुरक्षित कसं ठेवाल? (Safety Tips)
तुमचा डेटा लीक झाला असो वा नसो, सोशल मीडियाच्या या युगात सुरक्षा महत्त्वाची आहे. खालील स्टेप्स वापरून तुम्ही तुमचे अकाऊंट 'हॅक-प्रूफ' करू शकता:
१. टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन (2FA) चालू करा
हे सर्वात प्रभावी सुरक्षा कवच आहे. हे चालू केल्यावर, जेव्हा कधी तुम्ही नवीन डिवाइसवर लॉगिन कराल, तेव्हा तुम्हाला तुमच्या फोनवर एक कोड येईल. त्याशिवाय कोणालाही लॉगिन करता येणार नाही.
- कसे करायचे? Settings > Accounts Center > Password and Security > Two-Factor Authentication.
२. पासवर्ड रिसेट ईमेलकडे दुर्लक्ष करा
जर तुम्ही पासवर्ड बदलण्याची विनंती केली नसेल आणि तरीही तुम्हाला ईमेल आला असेल, तर त्यातील कोणत्याही लिंकवर क्लिक करू नका. तो ईमेल त्वरित 'डिलीट' करा.
३. 'लॉगिन ॲक्टिव्हिटी' तपासा
तुमचे अकाऊंट तुमच्याशिवाय इतर कोणी वापरत नाहीये ना, हे तपासण्यासाठी:
- Settings > Password and Security > Where you're logged in वर जाऊन चेक करा. अनोळखी डिवाइस दिसल्यास त्वरित 'Log Out' करा.
४. मजबूत आणि युनिक पासवर्ड ठेवा
तुमचा पासवर्ड तुमच्या नावाशी किंवा जन्मतारखेशी संबंधित नसावा. त्यामध्ये अक्षरे, अंक आणि विशेष चिन्हे (@, #, $) यांचा समावेश असावा.
५. ईमेल सुरक्षित ठेवा
तुमच्या इन्स्टाग्रामला जो ईमेल आयडी जोडलेला आहे, त्याचा पासवर्ड देखील वेळोवेळी बदला आणि तिथेही 2FA सक्रिय करा.
निष्कर्ष:
२०२६ मध्ये सायबर हल्ले अधिक प्रगत झाले आहेत. १७.५ दशलक्ष युजर्सचा डेटा लीक होणे ही छोटी गोष्ट नाही. डेटा लीक झाला म्हणजे तुमचे अकाऊंट गेले असे नाही, पण तुमच्या माहितीचा वापर करून तुम्हाला 'फिशिंग' (Phishing) जाळ्यात ओढले जाऊ शकते. त्यामुळे नेहमी सावध राहा आणि इन्स्टाग्रामने दिलेल्या सुरक्षा फिचर्सचा वापर करा.
तुम्हालाही इन्स्टाग्रामकडून संशयास्पद पासवर्ड रिसेटचा मेसेज आला आहे का? कमेंट्समध्ये आम्हाला नक्की सांगा आणि हा लेख तुमच्या मित्र-मैत्रिणींसोबत शेअर करून त्यांनाही सावध करा!
संदर्भ (References): Malwarebytes Security Report Jan 2026, Meta Official Support Blog, CyberInsider News.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्रश्न १: २०२६ चा इन्स्टाग्राम डेटा लीक नक्की काय आहे?
उत्तर: जानेवारी २०२६ मध्ये सायबर सुरक्षा संशोधकांनी असा दावा केला आहे की, जगभरातील सुमारे १७.५ दशलक्ष (१.७५ कोटी) इन्स्टाग्राम वापरकर्त्यांचा डेटा (नाव, ईमेल, फोन नंबर) डार्क वेबवर विक्रीसाठी उपलब्ध झाला आहे.
प्रश्न २: माझा इन्स्टाग्राम पासवर्ड लीक झाला आहे का?
उत्तर: प्राथमिक अहवालानुसार, या लीकमध्ये वापरकर्त्यांचे 'पासवर्ड' चोरले गेलेले नाहीत. मात्र, तुमचा ईमेल आणि फोन नंबर हॅकर्सकडे असू शकतो, ज्याचा वापर करून ते तुमचे खाते हॅक करण्याचा प्रयत्न करू शकतात.
प्रश्न ३: मला विनंती न करता 'Password Reset' ईमेल का येत आहेत?
उत्तर: हॅकर्सकडे तुमचा ईमेल आयडी असल्याने, ते इन्स्टाग्रामच्या सिस्टीमद्वारे स्वयंचलित पासवर्ड रिसेट विनंत्या पाठवत आहेत. मेटा कंपनीने हा एक तांत्रिक 'बग' असल्याचे म्हटले असून अशा ईमेल्समधील लिंकवर क्लिक न करण्याचा सल्ला दिला आहे.
प्रश्न ४: माझे इन्स्टाग्राम अकाऊंट सुरक्षित आहे की नाही हे कसे ओळखावे?
उत्तर: तुमच्या इन्स्टाग्राममधील 'Login Activity' तपासा. जर तुम्हाला अनोळखी ठिकाण किंवा डिवाइसवरून लॉगिन दिसत असेल, तर तुमचे खाते धोक्यात असू शकते. सुरक्षिततेसाठी 'Have I Been Pwned' सारख्या वेबसाईटवर तुमचा ईमेल तपासा.
प्रश्न ५: इन्स्टाग्राम खाते हॅकिंगपासून वाचवण्यासाठी सर्वात उत्तम उपाय कोणता?
उत्तर: 'टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन' (2FA) सक्रिय करणे हा सर्वात प्रभावी उपाय आहे. यामुळे पासवर्ड माहित असूनही, तुमच्या मोबाईलवर येणाऱ्या विशेष कोडशिवाय (OTP) कोणीही तुमचे खाते उघडू शकणार नाही.